16 listopada 2026 roku w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie odbyło się Forum Edukacji Medialnej, zorganizowane przez Press Club Polska. Przedstawiciele mediów, nauki, edukacji, samorządów, organizacji społecznych, kultury, sportu, biznesu i administracji państwowej rozmawiali o wyzwaniach związanych z funkcjonowaniem społeczeństwa w świecie cyfrowym. Podczas wydarzenia podpisano Porozumienie na rzecz edukacji medialnej i powołano Polską Radę Edukacji Medialnej – niezależne, apolityczne gremium, które ma zająć się rozwijaniem edukacji medialnej i koordynacją działań podejmowanych w tym obszarze w Polsce.
Forum otworzyli Magdalena Rigamonti, dziennikarka Onet.pl i członkini Rady Press Club Polska, oraz Jarosław Włodarczyk, dziennikarz i członek Rady Press Club Polska. Przypomnieli, że sześć lat wcześniej zainicjowali eksperymentalne wprowadzenie edukacji medialnej jako obowiązkowego przedmiotu w Saskiej Szkole Realnej w Warszawie. Dziś jest ona już częścią nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego. Forum miało być kolejnym etapem tych działań: okazją do skonfrontowania doświadczeń różnych środowisk i rozpoczęcia stałej współpracy.
Marta Bartkowska, wicedyrektorka Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, opowiedziała o rozmowie ze swoim dziesięcioletnim synem, który przyznał, że nie zawsze rozumie oglądane w muzeum dzieła, ale podoba mu się samo doświadczenie niewiedzy i poszukiwania odpowiedzi. Bartkowska przekonywała, że właśnie ta ciekawość, gotowość do zadawania pytań i mierzenia się z niejednoznacznością jest alternatywą dla świata natychmiastowych odpowiedzi. Jak poinformowała, w ciągu dwóch lat w programach edukacyjnych prowadzonych w nowej siedzibie muzeum uczestniczyło blisko 75 tys. osób. Na przykładzie rzeźby „Przyjaźń” Aliny Szapocznikow pokazała, jak sztuka może skłaniać do ponownego odczytywania znanych symboli i krytycznego spojrzenia na historię.
Radykalizacja, odpowiedzialność za słowo i głos młodych ludzi
Dr Konrad Ciesiołkiewicz, kierownik Centrum Analiz Społeczeństwa Informacyjnego Uczelni Korczaka, rozpoczął od przypomnienia dawnych nadziei związanych z rozwojem internetu i demokracji elektronicznej. Jego zdaniem zamiast powszechnego dostępu do rzetelnej wiedzy i lepszej komunikacji powstało środowisko, w którym nadmiar informacji często utrudnia rozumienie świata, a młodzi ludzie są wystawieni na manipulację, przemoc i radykalizację. Przywołał pojęcie „pedagogiki dystansu” – umiejętności świadomego oddzielania własnych emocji i ocen od treści podsuwanych przez platformy. Sama dostępność narzędzi komunikacyjnych nie przekłada się jednak, jak zaznaczał, na zdolność prowadzenia rozmowy i budowania więzi.
Andrzej Seweryn, dyrektor naczelny Teatru Polskiego im. Arnolda Szyfmana w Warszawie, odwołał się do doświadczenia aktorskiego. Opowiadał, że pracując nad tekstami Szekspira, Moliera czy Fredry, zawsze zadawał pytania o intencje bohaterów: dlaczego wypowiadają określone słowa, co chcą osiągnąć i co próbują ukryć. Podobne pytania – jego zdaniem – powinniśmy zadawać podczas odbierania przekazów medialnych. Literatura i teatr pozwalają rozwijać umiejętności krytycznej analizy.
Monika Chabior, zastępczyni prezydentki Gdańska ds. rozwoju społecznego i równego traktowania, przedstawiła doświadczenia miasta w rozwijaniu edukacji obywatelskiej i demokratycznej. Mówiła o Gdańskim Programie Edukacji Obywatelskiej i Demokratycznej, Dniach Demokracji oraz działaniach podejmowanych wspólnie z Europejskim Centrum Solidarności. Podkreślała, że odporności społecznej nie da się zbudować jedną kampanią czy projektem – wymaga ona wieloletniej pracy nad relacjami i współpracą mieszkańców. Zwróciła też uwagę na potrzebę docierania do uczniów szkół branżowych, którzy często mają mniejszy dostęp do dodatkowych programów rozwijających kompetencje społeczne.
O odpowiedzialności za słowo mówił Wojciech Tumidalski, redaktor naczelny Polskiej Agencji Prasowej. Jak zaznaczał, możliwość publicznego zabierania głosu w internecie nie zawsze idzie w parze ze świadomością konsekwencji publikowania niesprawdzonych informacji, oskarżeń czy obraźliwych komentarzy. Apelował również, by nie zamykać się w jednej bańce informacyjnej. Przekonywał, że budowanie wspólnoty wymaga rozmowy między ludźmi o odmiennych poglądach i korzystania z różnych wiarygodnych źródeł.
Feliks Baksik, uczeń Saskiej Szkoły Realnej w Warszawie, opowiedział, czego nauczyły go trzy lata obowiązkowych zajęć z edukacji medialnej. Potrafi dziś rozpoznawać mechanizmy działania algorytmów, weryfikować informacje i odróżniać prawdziwe nagrania od deepfake’ów. Tłumaczy też te zagadnienia członkom swojej rodziny. Podkreślił, że korzystając z platform internetowych, nie jest wyłącznie odbiorcą treści, ale również ich nadawcą, ponoszącym odpowiedzialność za to, co publikuje. Edukacja medialna nie sprawiła, że przestał używać smartfona – nauczyła go robić to bardziej świadomie.
Michał Fedorowicz, prezes Europejskiego Kolektywu Analitycznego Res Futura, przedstawił zmiany, jakie w ostatnich latach zaszły w internetowej debacie publicznej. Jego zdaniem algorytmy premiujące skrajne emocje osłabiają zdolność prowadzenia rzeczowej dyskusji, a zachowania jeszcze niedawno uznawane za niedopuszczalne stają się w sieci codziennością. Przekonywał, że szczególnie ważne jest rozwijanie krytycznego myślenia u najmłodszych użytkowników, zanim utrwalą się ich nawyki korzystania z platform.
Martyna Wojciechowska, dziennikarka, podróżniczka i założycielka Fundacji UNAWEZA, rozpoczęła od osobistego przykładu. Przyznała, że przez lata publikowała w internecie zdjęcia swojej córki, nie zdając sobie sprawy z możliwych konsekwencji. Dziś uważa, że dorośli powinni przede wszystkim przyjąć odpowiedzialność za środowisko cyfrowe stworzone młodemu pokoleniu. Apelowała, by nie lekceważyć pytań dzieci i zapraszać je do rozmów o rozwiązaniach, które mają dotyczyć ich przyszłości. Przedstawiła również rozwój programu profilaktycznego „MŁODE GŁOWY”, który – jak poinformowała – obejmuje już około 5,5 tys. szkół. Zapowiedziała dalsze rozwijanie jego lokalnej odsłony oraz działania skierowane do środowisk polonijnych.
Zaufane źródła informacji w świecie algorytmów
O roli profesjonalnego dziennikarstwa rozmawiali Roman Imielski, pierwszy zastępca redaktora naczelnego „Gazety Wyborczej”, oraz Bartosz Węglarczyk, redaktor naczelny Onet.pl i przewodniczący Rady Polskich Mediów. Obaj podkreślali, że znaczenie wiarygodnych redakcji szczególnie wyraźnie widać w sytuacjach kryzysowych, kiedy internet wypełniają plotki, spekulacje i niesprawdzone doniesienia.
Imielski opowiadał o wizytach uczniów w redakcji „Gazety Wyborczej”. Młodzi ludzie często nie wiedzą, jak wygląda praca dziennikarzy, w jaki sposób sprawdza się źródła i kto odpowiada za publikację informacji. Jego zdaniem redakcje mogłyby znacznie szerzej wykorzystywać takie spotkania w edukacji medialnej. Przypomniał również, że w sytuacjach zagrożenia profesjonalne media świadomie rezygnują z publikowania części doniesień, mimo że mogłyby dzięki nim zwiększyć liczbę odbiorców.
Węglarczyk zwracał uwagę na odpowiedzialność samych użytkowników. Redakcje mogą pilnować standardów, ale odbiorcy również muszą nauczyć się rozpoznawać zaufane źródła i nie rozpowszechniać informacji, których nie sprawdzili. Rozmawiano także o wpływie sztucznej inteligencji na dziennikarstwo. Zdaniem obu redaktorów AI będzie coraz szerzej wykorzystywana w pracy redakcyjnej, m.in. do transkrypcji i opracowywania materiałów, ale ostateczna odpowiedzialność za treść i decyzję o publikacji powinna pozostawać po stronie człowieka.
Jak skutecznie przeciwdziałać dezinformacji i uczyć rozpoznawania manipulacji? Debatę prowadził Paweł Nowacki z Polskiej Izby Wydawców, członek zarządu Stowarzyszenia Praktyków Transformacji Cyfrowej Praktycy.EU. Małgorzata Kilian-Grzegorczyk, prezeska Stowarzyszenia Demagog, przekonywała, że tradycyjne wykłady nie wystarczą. Przedstawiła program edukacyjny „What the FEJK”, realizowany przez Narodowe Centrum Kultury Filmowej w EC1 Łódź, w którym uczniowie poznają mechanizmy manipulacji poprzez filmy, warsztaty i samodzielne tworzenie zmanipulowanych przekazów. Demagog wykorzystuje również gry edukacyjne i symulacje, a w przyszłości chce rozpocząć pilotaż zajęć rozwijających podstawy krytycznego myślenia już wśród dzieci w wieku przedszkolnym, od trzeciego roku życia.
Serwisy regionalne Polska Press docierają do 11–12 mln użytkowników – poinformował Robert Feluś, prezes spółki. Podkreślał, że o sprawach lokalnych można opowiadać równie atrakcyjnie jak o wydarzeniach ogólnopolskich, a obecność redakcji w konkretnych społecznościach ułatwia budowanie zaufania. Proponował, aby dziennikarze częściej odwiedzali szkoły i przedszkola, pokazywali dzieciom, jak powstają informacje, oraz tłumaczyli, na czym polega odpowiedzialność redaktora za publikowane treści.
Nie można przerzucać całej odpowiedzialności za bezpieczeństwo w sieci na rodziców i dzieci – przekonywała Katarzyna Szymielewicz, prezeska Fundacji Panoptykon. Platformy są projektowane tak, aby jak najdłużej zatrzymywać uwagę użytkowników, dlatego potrzebna jest zmiana zasad ich funkcjonowania oraz skuteczne egzekwowanie europejskich regulacji. Podkreślała również, że chatbotów opartych na sztucznej inteligencji nie należy traktować jak wyszukiwarek, a użytkownicy powinni zachować nawyk docierania do pierwotnych źródeł informacji. Zwróciła uwagę na możliwość projektowania urządzeń i usług cyfrowych, które nie opierają się na nieustannym przyciąganiu uwagi.
Do problemu radykalizacji młodych ludzi powrócił Michał Fedorowicz. Opisywał mechanizm stopniowego wciągania osamotnionych nastolatków w zamknięte społeczności internetowe, m.in. za pośrednictwem serwerów gier, Discorda i Telegrama. Zaczyna się często od zdobywania uznania grupy i poczucia przynależności, a z czasem pojawiają się coraz bardziej skrajne treści i zachęty do podejmowania niebezpiecznych działań. Fedorowicz wskazywał, że szczególnie trudno dostrzec te procesy, gdy odbywają się poza publicznie dostępnymi platformami, a młody człowiek nie ma bliskich relacji z rówieśnikami i dorosłymi.
Profilaktyka, zdrowie psychiczne i uzależnienie od ekranów
O uzależnieniu od gier komputerowych, leczeniu i powrocie do aktywnego życia opowiedział Szymon Ogryzek, licealista. Mówił o czasie spędzanym przed ekranem kosztem szkoły, zdrowia i kontaktów z innymi ludźmi oraz o pomocy, jakiej udzielili mu bliscy i specjaliści. Dziś rozwija zainteresowania techniczne i wykorzystuje umiejętności zdobyte dzięki kontaktowi z komputerami do realizacji własnych projektów. Jednym z nich było wykonanie protezy dla koleżanki przy użyciu drukarki 3D, którą sam skonstruował.
W debacie prowadzonej przez dr. Konrada Ciesiołkiewicza Paulina Zywar, rzeczniczka prasowa NASK, zwracała uwagę, że dorośli poświęcają dzieciom zbyt mało czasu i uwagi. Przekonywała, że rodzice i nauczyciele powinni nie tylko ostrzegać przed zagrożeniami, ale również interesować się tym, co młodzi ludzie rzeczywiście robią w internecie. Zachęcała do korzystania z dostępnych materiałów edukacyjnych i poradników, w tym przygotowywanych przez NASK.
Łukasz Wojtasik, kierownik programu „Dziecko w Sieci” w Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, przedstawił kampanię „15 POWODÓW”, której celem jest podniesienie minimalnego wieku dostępu do mediów społecznościowych z 13 do 15 lat i wprowadzenie skutecznej weryfikacji wieku przez platformy. Jak wyjaśniał, rodzice często zgadzają się z potrzebą ograniczania dostępu dzieci do serwisów, ale obawiają się ich wykluczenia z grupy rówieśniczej. Dlatego – obok zmiany przepisów – potrzebują praktycznych wskazówek, jak rozmawiać z dziećmi i organizować im życie społeczne. Przypomniał również dwa programy Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę: „Rówieśnicy” i „Dopamina”, poświęcone przeciwdziałaniu przemocy oraz odzyskiwaniu kontroli nad korzystaniem z internetu.
O potrzebie przygotowania psychologów i terapeutów do pracy z osobami uzależnionymi cyfrowo mówił Marcin Cassino, wiceprezes Fundacji Sensus Vitae. Zwracał uwagę, że specjaliści mający doświadczenie w terapii uzależnień od substancji nie zawsze dysponują wiedzą dotyczącą mechanizmów uzależnień behawioralnych. Przedstawił także inicjatywę „Szkoła rodzenia cyfrowego”, adresowaną do przyszłych i młodych rodziców. Jej zadaniem jest przygotowanie ich do stopniowego i odpowiedzialnego wprowadzania technologii do życia dziecka. Podkreślał, że skuteczna pomoc często wymaga pracy z całą rodziną, a nie tylko z osobą uzależnioną.
W dyskusji powracał temat relacji rówieśniczych, empatii i kompetencji społeczno-emocjonalnych. Uczestnicy wskazywali, że przemoc internetowa nie jest zjawiskiem oderwanym od codziennego życia, a doświadczenia dzieci w świecie cyfrowym często łączą się z tym, co przeżywają w szkole i w domu.
Tę część Forum podsumował Leszek Dowgiałło, terapeuta, prezes Polskiego Towarzystwa Profilaktyki i dyrektor ds. profilaktyki w Centrum Edukacji i Rozwoju Progresownia. Na przykładach z własnej praktyki pokazywał, jak łatwo dorośli sami wpadają w pułapkę nadmiernego korzystania ze smartfonów, a następnie oczekują od dzieci zachowań, których sami nie potrafią przestrzegać. Opowiadał o własnym eksperymencie z TikTokiem i o tym, jak szybko algorytm zaczął przyciągać jego uwagę. Według Dowgiałły internetowi twórcy bywają dla młodych ludzi namiastką relacji z zawsze dostępną i przyjazną osobą. Przekonywał, że podstawą profilaktyki powinny być rozmowa, zaufanie i rzeczywista obecność dorosłych, a nie wyłącznie kontrolowanie urządzeń.
Świat poza ekranem: relacje, kultura i sport
Grzegorz Kasdepke, autor książek dla dzieci i młodzieży, mówił o zmianach, jakie obserwuje podczas spotkań z czytelnikami. Dzieci coraz częściej pytają go o zarobki, samochód czy telefon, a rzadziej o bohaterów książek i źródła inspiracji. Zwracał uwagę, że zamiast pytań otwartych coraz częściej pojawiają się pytania wymagające wyboru jednej z dwóch odpowiedzi – podobne do ankiet i internetowych głosowań. Apelował, aby dorośli nie oddawali ekranom czasu, który mogliby przeznaczyć na czytanie i rozmowę z dziećmi.
W debacie prowadzonej przez dziennikarkę Karolinę Korwin Piotrowską uczestnicy zastanawiali się, jak stworzyć młodym ludziom atrakcyjną alternatywę dla świata cyfrowego. Olga Kozierowska, założycielka Sukcesu Pisanego Szminką i prezeska Fundacji We Did It, podkreślała znaczenie rozwijania zainteresowań i odkrywania mocnych stron dzieci. Opowiadała również o przygotowanym spektaklu „Tu rośnie przyszłość”, przeznaczonym do realizacji przez uczniów w szkołach. Jej zdaniem działania artystyczne pozwalają młodym ludziom sprawdzić własne możliwości i przekonać się, że mogą samodzielnie coś stworzyć.
Łukasz Kadziewicz, były reprezentant Polski w siatkówce i dziennikarz „Przeglądu Sportowego Onet”, mówił o zaniedbaniu aktywności fizycznej i odpowiedzialności rodziców za kształtowanie sportowych nawyków dzieci. Przekonywał, że sport uczy wytrwałości, współpracy, radzenia sobie z porażką i podejmowania wysiłku. Zwracał przy tym uwagę, że platformy społecznościowe można wykorzystywać również pozytywnie – na przykład do pokazywania różnych dyscyplin i zachęcania młodych ludzi do udziału w treningach.
Bartosz Szydłowski, dyrektor Teatru Łaźnia Nowa w Krakowie i dyrektor artystyczny festiwalu Boska Komedia, przedstawił doświadczenia pracy z młodzieżą i amatorami w projektach teatralnych. Podkreślał, że kultura nie powinna być traktowana jako elitarna rozrywka, lecz jako przestrzeń rozwijania kompetencji emocjonalnych i społecznych. Opowiadał o spektaklach angażujących osoby spoza zawodowego środowiska teatralnego oraz o projektach, w których młodzi uczestnicy mają realny wpływ na powstające dzieło. Jego zdaniem zamiast nieustannie oceniać młodych ludzi i zachęcać ich do rywalizacji, należy pozwolić im współpracować, eksperymentować i samodzielnie tworzyć.
Krzysztof Chojecki, nauczyciel matematyki i współtwórca projektu edukacyjnego Pi-stacja Matematyka, opowiedział o dorastaniu w trudnych warunkach, osobistych kryzysach i o tym, jak pasja do matematyki pomogła mu zmienić życie. Mówił także o własnym doświadczeniu nadmiernego grania w gry komputerowe. Dziś wykorzystuje internet do udostępniania bezpłatnych materiałów edukacyjnych i inspirowania młodych ludzi do rozwijania zainteresowań. Jego zdaniem nauczyciel powinien nie tylko przekazywać wiedzę, ale również pokazywać uczniom na własnym przykładzie wartość pasji, konsekwencji i aktywnego życia.
Co mogą zrobić samorządy i biznes?
O działaniach Totalizatora Sportowego wspierających kulturę, sport i edukację mówiła Małgorzata Kozieł-Pańczyk, dyrektorka Departamentu Komunikacji Korporacyjnej spółki. Jej zdaniem firmy mogą także przeciwdziałać negatywnym skutkom nadmiernego korzystania z technologii. Jako przykład podała program sportowy „Pierwszy Serw”, w ramach którego szkoły podstawowe otrzymują wsparcie służące upowszechnianiu tenisa stołowego wśród dzieci. Mówiła też o programie profilaktycznym „Nie daj się wciągnąć. MÓW DO MNIE – #TokTuMi”, realizowanym przez Fundację Totalizatora Sportowego we współpracy z Fundacją Mentalnie Równi, który zwraca uwagę na mechanizmy hazardowe obecne w grach internetowych, w tym loot boxy i mikrotransakcje.
Istniejącą sieć bibliotek, instytucji kultury i placówek doskonalenia nauczycieli można wykorzystać do rozwijania edukacji medialnej – przekonywała dr Marta Milewska, rzeczniczka prasowa Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego. Zwracała uwagę, że szczególnie w mniejszych miejscowościach wsparcie ekspertów z zewnątrz może pomóc nauczycielom w prowadzeniu zajęć poświęconych nowym, wymagającym zagadnieniom. Zapowiedziała m.in. program „Mazowsze dla Czytelnictwa” oraz przedsięwzięcia organizowane wspólnie z Mazowieckim Samorządowym Centrum Doskonalenia Nauczycieli, poświęcone dezinformacji i edukacji medialnej.
Branża komunikacyjna powinna pomagać organizacjom przygotować się na dezinformację – mówiła Karolina Łuczak, prezeska Polskiego Stowarzyszenia Public Relations i dyrektorka Biura Prasowego i Komunikacji Wewnętrznej Provident Polska. Wskazywała, że pojedyncza fałszywa publikacja może w krótkim czasie wywołać poważny kryzys reputacyjny. Dlatego specjaliści PR powinni nie tylko reagować na takie sytuacje, ale również wcześniej szkolić pracowników i menedżerów, przygotowywać procedury oraz rozwijać kompetencje pozwalające rozpoznawać manipulację. Podkreślała, że środowisko PR ma wiedzę i doświadczenie, które mogą zostać wykorzystane także poza biznesem.
O ekonomicznych mechanizmach działania wielkich platform technologicznych mówił Grzegorz Szczepański, szef Burson Poland i członek władz International Communications Consultancy Organisation (ICCO). Przywołał rozmowy prowadzone podczas festiwalu Cannes Lions, gdzie przedstawiciele platform rywalizują o każdą kolejną minutę uwagi użytkowników. Jego zdaniem problemu nie da się rozwiązać wyłącznie edukacją – potrzebne są także skuteczniejsze regulacje. Zaproponował również, aby branża komunikacyjna wspólnie z mediami pracowała nad nowymi modelami ich finansowania, w których podstawową wartością byłaby wiarygodność informacji, a nie jedynie liczba odsłon i wpływy reklamowe.
Jak wdrażać edukację medialną w szkołach?
Szkoła powinna dawać uczniom przestrzeń do eksperymentowania, popełniania błędów i szukania własnej drogi – mówił Aleksander Pawlicki, nauczyciel i wykładowca dydaktyki w Szkole Edukacji Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności i Uniwersytetu Warszawskiego. Przestrzegał przed traktowaniem edukacji wyłącznie jako narzędzia rozwiązywania problemów, z którymi dorośli nie potrafią sobie poradzić. Jego zdaniem zadaniem szkoły nie jest jedynie przygotowywanie uczniów do korzystania z istniejących technologii, ale również zachęcanie ich do wyobrażania sobie innych sposobów ich projektowania i wykorzystywania. Podkreślał, że krytyczne myślenie powinno iść w parze z ciekawością, twórczością i umiejętnością dostrzegania wartości w poznawanych treściach.
Debatę o praktycznym wdrażaniu edukacji medialnej prowadziła dr Aleksandra Kujawska, dyrektorka Saskiej Szkoły Realnej. Przedstawiła doświadczenia szkoły, w której edukacja medialna od kilku lat jest obowiązkowym przedmiotem. Jej zdaniem najważniejsze jest zapewnienie edukacji medialnej realnego miejsca w pracy szkoły, a nie jedynie formalne wpisanie do programu. Zwracała uwagę na znaczenie przygotowania nauczycieli, współpracy z ekspertami i rozwijania mocnych stron uczniów.
Oktawia Gorzeńska, była wiceprezydentka Gdyni, mówiła o potrzebie łączenia edukacji medialnej z rozwijaniem aktywności obywatelskiej młodych ludzi. Podkreślała, że uczniowie powinni nie tylko poznawać mechanizmy funkcjonowania mediów, ale również mieć możliwość samodzielnego podejmowania działań, zabierania głosu i wpływania na swoje otoczenie.
Monika Chabior przedstawiła przykłady gdańskich inicjatyw angażujących uczniów we współtworzenie wydarzeń i projektów społecznych. Zwracała uwagę na szczególne potrzeby młodych ludzi zagrożonych wykluczeniem i samotnością, w tym uczniów szkół branżowych. Przekonywała, że edukacja medialna powinna służyć również budowaniu uczestnictwa w życiu demokratycznym, a jej skuteczność zależy od tego, czy dotrze do wszystkich grup uczniów, nie tylko tych z najlepszych szkół i najbardziej uprzywilejowanych środowisk.
Łukasz Rabstajn, dyrektor Szkoły Podstawowej nr 65 w Katowicach, podkreślał, że szkoła powinna rozwijać u uczniów kompetencje przekrojowe i dawać im poczucie sprawczości. Wskazywał na rolę dyrektorów szkół, którzy powinni zadbać o to, by odpowiedzialność za edukację medialną była rzeczywiście podzielona między nauczycieli różnych przedmiotów. Zwracał uwagę, że przy interdyscyplinarnym charakterze modułu istnieje ryzyko, iż bez odpowiedniego zarządzania nikt nie będzie czuł się za jego realizację odpowiedzialny.
O konieczności systemowego przygotowania nauczycieli do nowych zadań mówił Mariusz Biniewski, dyrektor Ośrodka Rozwoju Edukacji. Przypomniał własne doświadczenia z pracy w szkole, gdzie uczniowie chętnie angażowali się w rozmowy o mediach, wiarygodności informacji i standardach dziennikarskich. Zapowiedział rozwijanie oferty szkoleń i materiałów metodycznych ORE, które mają pomagać nauczycielom w realizacji założeń reformy.
Podsumowując dyskusję, Jarosław Włodarczyk, współautor podstawy programowej edukacji medialnej, przypomniał drogę od pierwszych inicjatyw środowiska dziennikarskiego do włączenia edukacji medialnej w reformę kształcenia ogólnego. Zwrócił także uwagę na potrzebę większej przejrzystości działania algorytmów.
Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja medialna jest interdyscyplinarnym modułem nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego. Nie stanowi odrębnego przedmiotu, lecz jest realizowana w ramach różnych zajęć. Jej zadaniem jest rozwijanie umiejętności potrzebnych do świadomego odbierania, oceniania i tworzenia przekazów medialnych.
Jak państwo może wspierać edukację medialną?
Ostatnią debatę Forum poprowadziła Magdalena Rigamonti. Wzięli w niej udział Barbara Nowacka, minister edukacji, Krzysztof Gawkowski, wicepremier i minister cyfryzacji, oraz Maciej Wróbel, wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego.
Punktem wyjścia wypowiedzi Barbary Nowackiej była informacja o zatrzymaniu nastolatka podejrzewanego o grożenie przemocą w szkole. Zwracała uwagę na znaczenie czujności uczniów i nauczycieli, ale podkreślała, że nie wszystkie symptomy radykalizacji można dostrzec w placówce oświatowej. Dlatego potrzebne są również działania skierowane do rodziców, którzy często nie rozumieją, czym ich dzieci zajmują się w internecie. Mówiła też o odpowiedzialności mediów, których pogoń za sensacją może zwiększać napięcia społeczne.
Wśród działań związanych z reformą „Kompas Jutra” Nowacka wymieniła rozwijanie kompetencji krytycznego myślenia, komunikacji i współpracy. Mówiła o wyposażaniu szkół w laboratoria sztucznej inteligencji i pracownie STEM (związane z naukami ścisłymi, technologią, inżynierią i matematyką), szkoleniach dla nauczycieli oraz materiałach edukacyjnych dostępnych na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej. Podkreślała jednocześnie, że rozwój technologii w szkołach powinien iść w parze z odbudowywaniem relacji między uczniami, aktywnością fizyczną i pracą zespołową. Zwracała też uwagę na nowe wyzwanie: coraz trudniej ustalić, czy praca została samodzielnie wykonana przez ucznia, czy z pomocą AI, a także czy oceny i informacje zwrotne rzeczywiście przygotował nauczyciel.
O wzroście skali radykalizacji w internecie, obserwowanym przez służby od dłuższego czasu, mówił Krzysztof Gawkowski. Podkreślał, że edukacja medialna jest niezbędna dla budowania bezpieczeństwa, ale nie może zastąpić odpowiedzialności państwa za ograniczanie dostępu do treści nielegalnych i szkodliwych. Opowiadał się za skuteczniejszym egzekwowaniem obowiązków platform cyfrowych, szczególnie w zakresie przeciwdziałania przemocy, seksualnemu wykorzystywaniu dzieci i nawoływaniu do niebezpiecznych zachowań.
Od 15 grudnia 2026 roku zdjęcia, grafiki, materiały dźwiękowe i filmy stworzone przez AI mają być wyraźnie oznaczane – zapowiedział wicepremier Krzysztof Gawkowski. Odbiorca ma dzięki temu wiedzieć, że nie ma do czynienia z autentycznym materiałem. Gawkowski mówił, że oznaczenia powinny być nakładane przez platformy cyfrowe, bez konieczności wykonywania dodatkowych czynności przez użytkowników. Za nieprzestrzeganie tych zasad platformom miałyby grozić kary finansowe. Minister porównał proponowany znak „AI” do oznaczeń kategorii wiekowych stosowanych przy filmach. Zapowiedź dotyczyła również materiałów rozpowszechnianych przez media i instytucje publiczne.
Jeszcze dwa lata wcześniej redakcje oczekiwały wynagrodzenia za rozpowszechnianie kampanii społecznych, podczas gdy dziś coraz częściej angażują się w nie bezpłatnie – mówił Gawkowski. Wspomniał też o inicjatywach służących weryfikowaniu informacji w mediach publicznych i prywatnych oraz o potrzebie docierania z edukacją medialną do dorosłych.
O roli instytucji kultury i mediów publicznych w rozwijaniu kompetencji medialnych mówił Maciej Wróbel. Wskazał lokalne ośrodki kultury, biblioteki i programy edukacyjne jako sposób dotarcia również do mieszkańców mniejszych miejscowości i seniorów. Zwracał uwagę na programy Telewizji Polskiej służące weryfikowaniu fałszywych informacji oraz na potrzebę wykorzystywania potencjału kultury i sportu jako przeciwwagi dla nadmiernej obecności w świecie cyfrowym.
W debacie pojawił się również spór dotyczący odpowiedzialności państwa za regulowanie platform internetowych, w tym konsekwencji prezydenckiego weta wobec przepisów wdrażających Akt o usługach cyfrowych. Podczas debaty krytycznie oceniono tę decyzję, wskazując na potrzebę skuteczniejszych mechanizmów ochrony użytkowników. Zwracano przy tym uwagę, że sama edukacja nie wystarczy, jeśli nie będzie wspierana odpowiednimi rozwiązaniami prawnymi i instytucjonalnymi.
Od rozmowy do wspólnego działania
Podczas Forum przedstawiono doświadczenia szkół, organizacji społecznych, mediów, samorządów i biznesu. Uczestnicy zaprezentowali realizowane programy edukacyjne i profilaktyczne, omówili zagrożenia związane z funkcjonowaniem platform cyfrowych oraz przedstawili propozycje nowych działań.
W dyskusjach pojawiły się różne stanowiska dotyczące skuteczności edukacji, ograniczania dzieciom dostępu do platform, regulowania działalności firm technologicznych i odpowiedzialności państwa. Powracały również kwestie roli rodziców, wspierania nauczycieli i zapewniania młodym ludziom możliwości rozwijania zainteresowań poza światem cyfrowym.
Uczestnicy wskazywali, że wiele przedsięwzięć związanych z edukacją medialną powstaje w Polsce niezależnie od siebie. Powołanie Polskiej Rady Edukacji Medialnej ma umożliwić wymianę doświadczeń między ich organizatorami, przygotowywanie wspólnych rekomendacji i podejmowanie przedsięwzięć o zasięgu lokalnym i ogólnopolskim.
Porozumienie na rzecz edukacji medialnej
Podczas Forum podpisano Porozumienie na rzecz edukacji medialnej, którego treść przedstawił Marcin Lewicki, prezes Press Club Polska.
Sygnatariusze dokumentu uznają edukację medialną i higienę cyfrową za podstawowe umiejętności życiowe, potrzebne każdemu niezależnie od wieku. Wskazują, że technologia, algorytmy i sztuczna inteligencja zmieniają codzienność szybciej, niż społeczeństwo uczy się świadomie z nich korzystać. Problemy związane z przebodźcowaniem, manipulacją, oszustwami internetowymi czy utratą zaufania do faktów dotyczą zarówno dzieci i młodzieży, jak i dorosłych.
Porozumienie podkreśla znaczenie rozmowy opartej na faktach, wzajemnego szacunku i odpowiedzialności za przekazywane informacje. Zwraca również uwagę, że równie ważne jak bezpieczeństwo w internecie są relacje międzyludzkie, aktywność społeczna i wartościowe życie poza ekranem.
Dokument ma charakter otwarty i stanowi zaproszenie do wspólnego działania dla wszystkich, którzy podzielają jego założenia.
Powołano Polską Radę Edukacji Medialnej
Polska Rada Edukacji Medialnej (PREM) powstała z inicjatywy Press Club Polska jako niezależne, apolityczne gremium skupiające ekspertów i praktyków reprezentujących różne dziedziny.
Rada będzie przygotowywać rekomendacje, inicjować wspólne projekty i przedstawiać instytucjom publicznym konkretne propozycje działań. Zamierza także upowszechniać sprawdzone rozwiązania, wspierać ich wdrażanie w różnych częściach kraju oraz wykorzystywać wyniki badań i analiz do identyfikowania nowych wyzwań związanych z mediami i technologiami.
Jej działalność będzie obejmowała współpracę ze szkołami, samorządami, organizacjami społecznymi, mediami, instytucjami kultury, środowiskami naukowymi, biznesem i administracją państwową.
Prace będą prowadzone w ośmiu interdyscyplinarnych zespołach tematycznych.
Osoby kierujące pracami Polskiej Rady Edukacji Medialnej
Pracami Rady kierują jej współprzewodniczący i wiceprzewodniczący oraz współprzewodniczący ośmiu zespołów tematycznych.
Współprzewodniczący Rady: Magdalena Rigamonti (dziennikarka Onet.pl, członkini Rady Press Club Polska), Jarosław Włodarczyk (dziennikarz, członek Rady Press Club Polska).
Wiceprzewodniczący Rady: Paweł Nowacki (Polska Izba Wydawców, członek zarządu Stowarzyszenia Praktyków Transformacji Cyfrowej Praktycy.EU).
Współprzewodniczący zespołów tematycznych:
Edukacja i samorząd: Monika Chabior (zastępczyni prezydentki Gdańska ds. rozwoju społecznego i równego traktowania), dr Aleksandra Kujawska (dyrektorka Saskiej Szkoły Realnej w Warszawie).
Media: Paweł Nowacki (wiceprzewodniczący PREM, Polska Izba Wydawców, członek zarządu Stowarzyszenia Praktyków Transformacji Cyfrowej Praktycy.EU), Wojciech Tumidalski (redaktor naczelny Polskiej Agencji Prasowej).
Organizacje społeczne (NGO): Marcin Cassino (wiceprezes Fundacji Sensus Vitae), Martyna Wojciechowska (założycielka Fundacji UNAWEZA), Łukasz Wojtasik (kierownik programu „Dziecko w Sieci” w Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę).
Przestrzeń informacyjna: Michał Fedorowicz (prezes Europejskiego Kolektywu Analitycznego Res Futura).
Biznes i otoczenie społeczne: Małgorzata Kozieł-Pańczyk (dyrektorka Departamentu Komunikacji Korporacyjnej Totalizatora Sportowego), Karolina Łuczak (prezeska Polskiego Stowarzyszenia Public Relations, dyrektorka Biura Prasowego i Komunikacji Wewnętrznej Provident Polska).
Cyfrowy dobrostan i profilaktyka: dr Konrad Ciesiołkiewicz (kierownik Centrum Analiz Społeczeństwa Informacyjnego Uczelni Korczaka, wiceprzewodniczący Państwowej Komisji do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15), Leszek Dowgiałło (terapeuta, prezes Polskiego Towarzystwa Profilaktyki, dyrektor ds. profilaktyki w Centrum Edukacji i Rozwoju Progresownia).
Kultura: Marta Bartkowska (wicedyrektorka Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie), Bartosz Szydłowski (dyrektor Teatru Łaźnia Nowa w Krakowie, dyrektor artystyczny festiwalu Boska Komedia).
Nauka i dydaktyka: prof. Maria Łoszewska-Ołowska (prodziekan i kierowniczka Katedry Prawa Mediów na Wydziale Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego), dr Magdalena Maziarz (adiunktka w Instytucie Filologii Germańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego, prezeska Polskiego Towarzystwa Edukacji Medialnej).
Rada zaprasza do współpracy
Polska Rada Edukacji Medialnej zaprasza do współpracy kolejne osoby zainteresowane udziałem w pracach jej zespołów tematycznych. Mogą do nich dołączać eksperci i praktycy, których wiedza i doświadczenie odpowiadają zakresowi działalności Rady. Jej skład będzie rozwijany wraz z podejmowaniem kolejnych inicjatyw.
Więcej informacji o Polskiej Radzie Edukacji Medialnej, Forum oraz możliwościach włączenia się w prace zespołów można znaleźć na stronie medialna.edu.pl.
Forum Edukacji Medialnej zostało zorganizowane przez Press Club Polska w ramach projektu „Medialny Kompas Jutra”, dofinansowanego ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji w programie „Kompas Młodego Obywatela”.
Wydarzenie zostało objęte honorowym patronatem Wiceprezesa Rady Ministrów i Ministra Cyfryzacji oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
fot. Jacek Marczewski


























































































































































